الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
327
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّه شَدِيدٌ . اين احتمال در تفسير جمله « * ( وَلا يَتَساءَلُونَ ) * » نيز وجود دارد كه منظور اين است كه از يكديگر تقاضاى كمك نمىكنند ، زيرا مىدانند اين تقاضا به هيچوجه مفيد و مؤثر نيست . بعضى از مفسران نيز گفتهاند كه منظور از نفى سؤال آن است كه از نسب هم نمىپرسند ، و تاكيدى است بر جمله « * ( فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ ) * » . البته تفسير اول از همه روشنتر به نظر مىرسد هر چند منافاتى در ميان آنها وجود ندارد و ممكن است جمله فوق اشاره به همه اين معانى باشد . در اينجا سؤال معروفى در كلمات مفسران مطرح شده و آن اينكه از پاره اى از آيات قرآن به خوبى استفاده مىشود كه در روز قيامت مردم از يكديگر سؤال مىكنند ، مانند آيه 27 سوره صافات كه در مورد مجرمان به هنگامى كه در آستانه دوزخ قرار مىگيرند مىگويد : وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ : « آنها رو به يكديگر نموده و سؤالهاى ( سرزنش آميز ) از يكديگر مىكنند . و در همان سوره آيه 50 از بهشتيان سخن مىگويد كه به هنگام استقرار در بهشت رو به سوى يكديگر مىكنند و از هم ( درباره يارانى كه در دنيا داشتند و بر اثر انحراف از جاده حق به دوزخ رفتند ) سؤال مىكنند ( فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ ) . نظير اين معنى در آيه 25 سوره طور نيز آمده ، اكنون سؤال اين است كه اين آيات چگونه با آيه مورد بحث كه مىگويد در قيامت سؤال از يكديگر نمىكنند سازگار مىباشد ؟ . ولى كمى دقت در مضمون آيات فوق كه نقل كرديم پاسخ اين سؤال را روشن مىسازد ، زيرا آيات مربوط به اثبات سؤال از يكديگر بعد از استقرار در بهشت يا در آستانه جهنم است ، در حالى كه نفى سؤال از يكديگر مربوط به مراحل